HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN
Chủ tịch Hội đồng
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương
TRẦN THANH LÂM
Phó Chủ tịch Hội đồng
Giám đốc - Tổng Biên tập
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
VŨ TRỌNG LÂM
Thành viên
NGUYỄN HO I ANH
PHẠM THỊ THINH
NGUYỄN ĐỨC T I
TỐNG VĂN THANH

2

LỜI NH

T

XUẤT BẢN

rong thời đại bùng nổ thông tin trên internet hiện
nay, mạng xã hội ngày càng có ảnh hưởng lớn

trong đời sống xã hội, là phương tiện truyền tải thông
tin quan trọng và phổ biến với đặc điểm nổi trội là tốc độ
kết nối nhanh, phạm vi chia sẻ rộng, hiệu quả tác động
lớn, đang trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời
sống xã hội.
Hiện nay, Việt Nam đang thuộc nhóm các quốc gia
có tỷ lệ người dân sử dụng mạng xã hội cao trên thế
giới và xu hướng đọc tin trên mạng xã hội ngày càng
tăng. Các nền tảng mạng xã hội có lượng người sử dụng
lớn như Facebook, YouTube, TikTok, Zalo, Instagram...,
đều có sự phát triển nhanh chóng, phủ sóng rộng rãi,
mang lại nhiều tác động tích cực như tạo nên sự kết nối,
chia sẻ các thông tin hữu ích, nâng cao kỹ năng sống...,
làm thay đổi nhận thức, hành vi của mỗi cá nhân, qua đó
tác động đến sự phát triển của toàn xã hội; tham gia vào
mọi lĩnh vực từ kinh tế, văn hóa, xã hội của mỗi cá nhân,
mỗi quốc gia và cộng đồng quốc tế.
Bên cạnh tính ưu việt, mạng xã hội cũng bộc lộ những
hạn chế không nhỏ, tác động tiêu cực tới sự phát triển xã
hội, con người, an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội,

5

đặc biệt là việc các thế lực thù địch, các phần tử cơ hội,
chống đối chính trị đã và đang triệt để lợi dụng internet,
mạng xã hội để thực hiện các hoạt động chống phá
Đảng, Nhà nước ta. Những vấn đề trên đã đặt ra yêu
cầu quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác
quản lý không gian mạng nói chung và mạng xã hội nói
riêng, nâng cao nhận thức của người dùng mạng xã hội,
nhằm hạn chế tối đa những mặt trái, đồng thời phát
huy mặt tích cực, khai thác các lợi thế, tiện ích của
mạng xã hội.
Nhằm cung cấp cho bạn đọc những thông tin về vấn
đề nêu trên, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
xuất bản cuốn sách Sử dụng mạng xã hội đúng cách
do TS. Phạm Văn Phong biên soạn. Cuốn sách được kết
cấu làm hai phần:
Phần I: Một số vấn đề cơ bản về mạng xã hội.
Phần II: Hỏi - đáp về sử dụng mạng xã hội đúng cách.
Nội dung cuốn sách cung cấp cho bạn đọc những
kiến thức cơ bản về mạng xã hội và một số kỹ năng để
sử dụng mạng xã hội đúng cách.
Trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.
Tháng 10 năm 2023
NH XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

6

Phần I
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN
VỀ MẠNG XÃ HỘI
I- KHÁI QUÁT VỀ MẠNG XÃ HỘI
1. Khái niệm mạng xã hội
Mạng xã hội là thuật ngữ được sử dụng rất
phổ biến hiện nay. Có nhiều cách hiểu về mạng
xã hội, chẳng hạn như:
Trong cuốn sách Quản lý thông tin trên
mạng xã hội trong bối cảnh bùng nổ thông tin,
các tác giả đã cho rằng: Mạng xã hội với cách
gọi đầy đủ là “dịch vụ mạng xã hội” (tiếng Anh
là “social networking service”) hay “trang mạng
xã hội”, có thể được hiểu là nền tảng trực tuyến
nơi mọi người dùng để thiết lập, kết nối các mối
quan hệ với người khác, với nhóm khác có
chung tính cách, nghề nghiệp, công việc, trình
độ,... hay có mối quan hệ ngoài đời thực. Mạng xã
hội được hình thành và phát triển trên nền tảng
internet, trong môi trường truyền thông mới 7

môi trường truyền thông số, các tính năng của
nó ngày càng tối ưu hóa. Bởi vì, trong môi
trường truyền thông số - do kỹ thuật và công
nghệ số làm nền tảng, có thể tạo ra những
thuộc tính “khác thường” và nằm ngoài suy
nghĩ của con người trong môi trường truyền
thông truyền thống1.
Mạng xã hội là một dịch vụ ảo bao gồm
mạng lưới các tương tác và quan hệ xã hội của
con người bằng ứng dụng công nghệ trên môi
trường internet. Nó tạo điều kiện cho người
dùng tương tác, giao tiếp, chia sẻ dữ liệu, thông
tin, đồng thời cung cấp các dịch vụ cho phép các
thành viên tương tác, phản hồi thông qua các
tin nhắn, góp ý... Hiện nay, có thể nói mạng xã
hội được xem là một trong những nguồn thông
tin quan trọng nhất và có ảnh hưởng lớn tới cả
các cá nhân và tổ chức trong nhiều lĩnh vực
như: kinh doanh, giáo dục, chăm sóc sức khỏe
và chính trị...2.
Hay mạng xã hội là nền tảng trực tuyến nơi
người dùng xây dựng các mối quan hệ với nhau,
___________
1, 2. Xem Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Cục Phát
thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Cơ quan Hợp tác
quốc tế Hàn Quốc: Quản lý thông tin trên mạng xã hội trong
bối cảnh bùng nổ thông tin, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật,
Hà Nội, 2021, tr.20, 68.

8

giữa những người có chung tính cách, nghề
nghiệp, công việc, trình độ... Mạng xã hội có
nhiều dạng thức và tính năng khác nhau, có
thể được trang bị thêm nhiều công cụ mới, và
có thể vận hành trên tất cả các nền tảng như
máy tính hay điện thoại thông minh. Mạng xã
hội cho phép người dùng chia sẻ câu chuyện,
bài viết, ý tưởng cá nhân, đăng ảnh, video,
thông báo về hoạt động, sự kiện; giúp người
dùng kết nối với những người sống ở nhiều địa
phương khác nhau, ở các quốc gia khác nhau
hoặc trên toàn thế giới1.
Khi nghiên cứu về mạng xã hội và báo chí,
có học giả định nghĩa và khẳng định: Tới nay,
đã có nhận thức chung: “Mạng xã hội trực
tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng
rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ,
lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi
trường internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn
đàn (forum), trò chuyện trực tuyến (chat) và
các hình thức tương tự khác”. Các hình thức
tương tác khác có thể thấy như gửi thư điện tử
___________
1. Xem Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Cục Phát
thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Cơ quan Hợp tác
quốc tế Hàn Quốc: Quản lý thông tin trên mạng xã hội trong
bối cảnh bùng nổ thông tin, Sđd, tr.170.

9

(email), điện thoại, xem phim, ảnh (voice chat),
chia sẻ tập tin (file), nhật ký điện tử (blog), trò
chơi (game)... trên internet1.
Theo Wikipedia, nền tảng Bách khoa toàn
thư mở định nghĩa mạng xã hội, gọi đầy đủ là
dịch vụ mạng xã hội là dịch vụ nối kết các
thành viên cùng sở thích trên internet lại với
nhau với nhiều mục đích khác nhau, không
phân biệt không gian và thời gian. Những
người tham gia vào dịch vụ mạng xã hội được
gọi là cư dân mạng. Dịch vụ mạng xã hội có
những tính năng như chat, email, phim ảnh,
voice chat, chia sẻ file, blog và xã luận. Mạng
xã hội đã đổi mới hoàn toàn cách cư dân mạng
liên kết với nhau và trở thành một phần tất
yếu mỗi ngày đối với hàng trăm triệu thành
viên khắp thế giới. Các dịch vụ này có nhiều
phương cách để các thành viên tìm kiếm bạn
bè, đối tác: dựa theo group (như tên trường
hoặc tên thành phố), dựa trên thông tin cá
nhân (như địa chỉ email hoặc screen name),
hoặc dựa trên sở thích cá nhân (như thể thao,
phim ảnh, sách báo, ca nhạc...), lĩnh vực quan
tâm (kinh doanh, mua bán...).
___________
1. Xem Đoàn Phạm Hà Trang: “Mạng xã hội và báo chí”,
https://tapchicongsan.org.vn/web/guest/nghien-cu/-/2018/13918/
mang-xa-hoi-va-bao-chi.aspx.

10

Dịch vụ mạng xã hội có thể được phân
thành bốn loại: Các dịch vụ mạng xã hội giao
lưu được sử dụng chủ yếu để giao lưu với bạn
bè hiện tại (ví dụ: Facebook); mạng xã hội trực
tuyến là mạng máy tính phân tán, nơi người
dùng giao tiếp với nhau thông qua các dịch vụ
internet; dịch vụ mạng xã hội được sử dụng
chủ yếu trong việc giao tiếp phi xã hội giữa
các cá nhân (ví dụ: LinkedIn, một trang web
định hướng nghề nghiệp và việc làm); các dịch
vụ mạng xã hội điều hướng được sử dụng chủ
yếu để giúp người dùng tìm thông tin hoặc tài
nguyên cụ thể (ví dụ: Goodreads).
Nghị định số 72/2013/NĐ-CP, ngày 15/7/2013
của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng
dịch vụ internet và thông tin trên mạng quy
định: “Mạng xã hội (social network) là hệ thống
thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng
mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng,
tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau,
bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá
nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực
tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình
thức dịch vụ tương tự khác”.
Mục tiêu của mạng xã hội là tạo ra một hệ
thống trên nền tảng internet, cho phép người
dùng giao lưu, chia sẻ thông tin mà không bị
11

giới hạn về địa lý và thời gian; xây dựng một
mẫu định danh trực tuyến nhằm phục vụ
những yêu cầu chung, những giá trị của cộng
đồng và nâng cao vai trò của mỗi công dân
trong việc tạo lập quan hệ, những mối quan
tâm chung, thúc đẩy sự liên kết các cá nhân và
các tổ chức xã hội.
Mặc dù hiện nay có nhiều trang mạng xã
hội khác nhau để đáp ứng nhu cầu của người
dùng, tuy nhiên, chúng thường sẽ có cùng
những đặc điểm cơ bản như sau: Các trang
mạng xã hội là ứng dụng được phép sử dụng
trên nền tảng internet. Nội dung trên các
mạng xã hội phổ biến đều phải do người dùng
tự sáng tạo và chia sẻ lẫn nhau. Khi sử dụng,
người dùng cần phải tạo cho mình một tài
khoản cũng như một hồ sơ cá nhân riêng và
phù hợp. Các mạng xã hội phổ biến hiện nay
còn cho phép người dùng cá nhân hay tổ chức
có thể kết nối với nhau.
2. Đặc điểm của mạng xã hội
Mạng xã hội tuy tồn tại dưới nhiều mô hình
khác nhau nhưng nhìn chung, đều có những
điểm chung sau:
- Tính đa phương tiện: Mạng xã hội là một
ứng dụng được sử dụng trên nền tảng internet;
12

do đó, một nội dung thông tin được đăng tải
trên mạng xã hội vừa có thể thể hiện bằng bản
chữ viết (text), vừa trình bày, minh họa bằng
hình ảnh (picture, video), âm thanh (audio). Đó
là đặc thù của phương thức truyền tải thông tin
truyền thông đa phương tiện. Với cách tiếp cận
này, người dùng mạng xã hội được tiếp nhận
thông tin bằng cách thỏa mãn các giác quan
khác nhau, tạo nên hiệu ứng tương tác mạnh
mẽ nhất.
- Tính tương tác: Mỗi người dùng đều phải
tạo tài khoản, hồ sơ riêng, phù hợp với trang
hoặc ứng dụng được duy trì trên nền tảng
mạng xã hội. Mạng xã hội sẽ kết nối tài khoản
người dùng đến các tài khoản cá nhân, tổ chức
khác thông qua các tài khoản ảo do người dùng
tạo ra. Tất cả nội dung trên mạng xã hội đều
do người dùng tự tạo ra, tự chia sẻ, truyền đi
và nhận được phản hồi từ phía người nhận.
Trong cuộc sống hằng ngày, tương tác biểu
hiện ở việc mọi người giao tiếp, kết nối với
nhau, trên mạng xã hội cũng vậy. Tương tác
quan trọng vì nó có nhiều ý nghĩa như: thể
hiện sự kết nối giữa một người với một cộng
đồng; việc có nhiều tương tác khiến thương
hiệu của người dùng trở nên tốt hơn, từ đó
13

thuận lợi hơn cho việc kinh doanh và kiếm
tiền; gia tăng sức mạnh của nhóm, trang,...
- Tính liên kết cộng đồng: Mạng xã hội tạo
điều kiện cho sự phát triển của cộng đồng xã
hội trên mạng bằng cách kết nối tài khoản của
người dùng với tài khoản của các cá nhân, tổ
chức khác. Do vậy, mạng xã hội có tính liên
kết cộng đồng trong phạm vi không gian đa
dạng, người sử dụng có thể trở thành bạn của
nhau thông qua gửi liên kết kết bạn mà không
cần gặp gỡ trực tiếp. Những người chia sẻ
cùng một mối quan tâm cũng có thể tập hợp
lại thành các nhóm thông tin xã hội, thường
xuyên giao lưu, chia sẻ thông tin thông qua
các tương tác. Mạng đổi mới hoàn toàn cách cư
dân mạng liên kết với nhau và trở thành một
phần tất yếu của mỗi ngày cho hàng trăm
triệu thành viên khắp thế giới. Các dịch vụ
này có nhiều phương cách để các thành viên
tìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theo group (như
tên trường hoặc tên thành phố), dựa trên
thông tin cá nhân (như địa chỉ email hoặc
screen name), hoặc dựa trên sở thích cá nhân
(như thể thao, phim ảnh, sách báo, ca nhạc,
thời trang...), lĩnh vực quan tâm (như kinh tế,
chính trị, văn hóa, xã hội...).
14

II- NGUỒN GỐC RA ĐỜI V
CÁC MẠNG XÃ HỘI ĐƯỢC SỬ DỤNG
PHỔ BIẾN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
1. Nguồn gốc ra đời của mạng xã hội
Sự ra đời của mạng xã hội chắc chắn phải
dựa trên nền tảng sự xuất hiện và phát triển của
internet. Ngày 29/10/1969, mạng truyền tải dữ
liệu và âm thanh đầu tiên trên thế giới hoạt
động trên cơ sở truyền các gói dữ liệu đã bắt
đầu hoạt động. Người đưa ra ý tưởng chính về
mạng này chính là GS. Joseph Carl Robnett
Licklider, nhà khoa học được ví như “cha đẻ”
của internet1.
Ở một khía cạnh nào đó, đây có thể coi là
sự khởi đầu của mạng xã hội. Tuy nhiên, phải
đến những năm 1980 và thực sự đến những
năm 1990, máy tính cá nhân mới được đại
chúng hóa, tạo tiền đề cho sự xuất hiện của
mạng xã hội.
Ngoài ra, sự xuất hiện của những trang
blog và hệ thống bảng thông báo vào những
___________
1. Xem “Mạng internet đầu tiên trên thế giới”, https://nhan
dan.vn/mang-internet-dau-tien-tren-the-gioi-post723715.html
#:~:text=Ng%C3%A0y%2029%2F10%2F1969%2C,%E2%80%
9Ccha%20%C4%91%E1%BA%BB%E2%80%9D%20c%E1%B
B%A7a%20internet.

15

năm 1990 cũng đã giúp mở ra thời đại của các
trang mạng xã hội trực tiếp. Ý tưởng về một
người bình thường có thể đăng nhập vào một
nền tảng internet, viết về bất cứ thứ gì họ đang
nghĩ, đang thấy và đang làm cũng như bài chia
sẻ này có thể được đọc và phản hồi bởi bất cứ
ai, bất cứ đâu đã giúp mọi người cảm nhận
được ý nghĩa trọn vẹn hơn của internet1.
Hai nền tảng mạng xã hội đầu tiên có tên là
Six Degrees và Friendster.
Six Degrees được cho là mạng xã hội đầu
tiên, đặt tên theo lý thuyết “6 chặng phân
cách”, cho rằng hai người bất kỳ có thể kết nối
với nhau chỉ thông qua 6 người khác. Lý do
Six Degrees được cho là mạng xã hội đầu tiên
là bởi nó cho phép người dùng đăng ký tài
khoản bằng tài khoản email, tạo ra trang cá
nhân và kết bạn bè. Mạng xã hội này ra mắt
vào năm 1997 và kéo dài đến năm 2001. Tổng
số lượng người dùng Six Degrees khoảng 3,5
triệu người. Six Degrees được YouthStream
Media Networks mua lại vào năm 1999 với giá
125 triệu đôla Mỹ, nhưng đã dừng hoạt động
ngay một năm sau.
___________
1. “Lịch sử mạng xã hội - dòng chảy kì lạ và kì diệu”,
https://themillennials.life/lich-su-mang-xa-hoi/.

16

Năm 2002, Friendster xuất hiện và được coi
là đối thủ của Six Degrees. Cũng giống Six
Degrees, Friendster cho phép người dùng lập
tài khoản bằng email cá nhân, kết bạn và chia
sẻ hình ảnh, video. Ngoài ra, người sử dụng
còn có thể nhắn tin cho nhau, để lại bình luận
trên những bài đăng miễn là các bên đều là
bạn bè. Một vài tháng sau khi thành lập,
Friendster ghi nhận hơn 3 triệu người dùng.
Và con số này tiếp tục tăng lên, chạm mức hơn
100 triệu người dùng.
Đến năm 2011, do sức ép từ các mạng xã
hội mới nổi như Google, Yahoo! và Facebook,
Friendster trở thành một cộng đồng chơi game
trực tuyến. Tuy vậy, mạng xã hội này vẫn không
thoát được việc phải dừng hoạt động. Năm 2015,
Friendster ngắt kết nối mọi server và dừng hoạt
động hoàn toàn vào ngày 01/01/2019.
2. Các mạng xã hội được sử dụng phổ
biến ở Việt Nam hiện nay
a) Facebook
Trong khoảng gần 20 năm trở lại đây,
Facebook có lẽ là một trong số những tên tuổi
nổi bật nhất về mạng xã hội trên toàn cầu.
Sự hiện diện và phát triển của Facebook đã
17

đánh dấu bước tiến mới của mạng xã hội trong
mối tương quan của sự ảnh hưởng đến quá trình
phát triển của xã hội loài người. Vào năm 2004,
Mark Zuckerberg cùng với các sinh viên Đại học
Harvard và các bạn là Eduardo Saverin, Andrew
McCollum, Dustin Moskovitz, Chris Hughes
sáng lập Facebook.
Những người sáng lập ban đầu giới hạn tư
cách thành viên của Facebook cho sinh viên Đại
học Harvard và sau đó là sinh viên các Đại học
Columbia, Stanford và Yale. Tư cách thành viên
cuối cùng đã được mở rộng sang các trường Ivy
League, MIT và các tổ chức giáo dục đại học còn
lại trong khu vực Boston, sau đó là các trường
đại học khác và cuối cùng là học sinh trung học.
Tính đến năm 2020, Facebook đã có 2,8 tỉ người
dùng hoạt động hằng tháng, và xếp thứ bảy
về mức sử dụng internet toàn cầu. Đây là ứng
dụng di động được tải xuống nhiều nhất trong
những năm 2010.
Về cơ bản, Facebook là một mạng xã hội có
tính tiện lợi cao, có thể truy cập từ nhiều thiết bị
khác như máy tính cá nhân, máy tính bảng, điện
thoại thông minh, yêu cầu đơn giản là thiết bị đó
phải có kết nối internet. Người dùng có thể dễ
dàng đăng ký tài khoản hoàn toàn miễn phí, tùy
chỉnh trang cá nhân dùng để đăng tải các dòng
18

trạng thái “status”, chia sẻ ảnh, video đa phương
tiện, hay gần đây có thêm tính năng “stream”.
Ngoài tính năng là kênh lưu giữ thông tin cá
nhân, Facebook với độ phủ sóng rộng khắp còn
có tính năng thiết lập các hội, nhóm, cộng đồng
có hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người
cùng tương tác, chia sẻ thông tin.
Facebook được coi là mạng xã hội đa năng với
nhiều hữu ích như: mở rộng, lan tỏa thông tin,
kết giao bạn bè, quảng cáo sản phẩm; giải tỏa
những áp lực của cuộc sống; giúp con người hiểu
được cuộc sống, tâm tư, tình cảm của người thân
nơi xa xôi, có thể an ủi, động viên, giúp đỡ những
tình huống khó khăn mà họ gặp phải. Tuy nhiên,
Facebook cũng ẩn chứa những điều tiêu cực,
chẳng hạn như lạm dụng mạng xã hội dẫn đến
tình trạng phụ thuộc (còn gọi là nghiện Facebook),
những thông tin không được kiểm chứng khi
được lan truyền có thể gây hậu quả đáng tiếc cho
cá nhân và xã hội, các rủi ro về mất cắp thông
tin đời tư cá nhân, hacker, tống tiền...
Theo số liệu thống kê tính tới tháng 6/2021
của NapoleonCat (công cụ đo lường các chỉ số
mạng xã hội), tổng số người dùng Facebook tại
Việt Nam là gần 76 triệu người, chiếm hơn 70%
dân số toàn quốc, tăng 31 triệu người dùng so
với năm 2019. Trong đó, độ tuổi phổ biến nhất
19

vẫn là từ 25 - 34 (khoảng 32% tổng số người
dùng) và sự chênh lệch về giới tính là không
đáng kể (49,9% người dùng là nam giới và 50,1%
người dùng là nữ giới).
Số lượng người dùng Facebook ở Việt Nam

Nguồn: NapoleonCat.com, 2021.

b) TikTok
Ngoài Facebook giống như một không gian giúp
cho người dùng thoải mái chia sẻ, tương tác, cập
nhật thông tin, tin tức mới nhất thì thời gian qua,
20

một mạng xã hội mới với cách tiếp cận hiện đại,
năng động, phát triển cả thị giác và thính giác
của người dùng đã xuất hiện. Đó là nền tảng
video âm nhạc và mạng xã hội của Trung Quốc
được ra mắt vào năm 2017 bởi Trương Nhất
Minh, người sáng lập của ByteDance - TikTok. Sử
dụng TikTok rất đơn giản, nhanh gọn và tiện lợi
nhưng lại chứa đựng những sản phẩm độc đáo.
Theo dữ liệu từ cơ quan nghiên cứu thị trường
Apptopia, TikTok đứng đầu danh sách 10 ứng
dụng có lượt tải xuống nhiều nhất năm 2022 với
672 triệu lượt... ByteDance đã không công bố dữ
liệu hoạt động hằng tháng của TikTok trên toàn
cầu. Các tổ chức chuyên nghiệp dự đoán rằng,
người dùng hoạt động hằng tháng trên toàn cầu
của TikTok sẽ vượt 1,5 tỉ vào cuối năm 20221.

___________
1. Xem “TikTok: Quy mô người dùng tăng mạnh, thương
mại hóa cần đột phá”, https://vneconomy.vn/tiktok-quy-monguoi-dung-tang-manh-thuong-mai-hoa-can-dot-pha.htm.

21

Với TikTok, người dùng có thể thỏa sức
sáng tạo và bứt phá qua các video theo phong
cách riêng của mình; phát triển thương hiệu cá
nhân, tổ chức, kinh doanh bán hàng, tạo thu
nhập... Tuy nhiên, nền tảng mạng xã hội
TikTok cũng có những yếu tố có thể ảnh hưởng
tiêu cực đến người dùng như việc kiểm duyệt
video TikTok chưa được chặt chẽ nên có thể
chứa những yếu tố bạo lực, phản cảm, nhạy
cảm chính trị, thông tin cá nhân có thể bị rò rỉ;
hội chứng “nghiện TikTok”, ảo tưởng, tâm lý
bất ổn khi xem quá nhiều...
Top 10 quốc gia có lượng người dùng
TikTok nhiều nhất thế giới
(tính đến tháng 02/2023)

Nguồn: DataReportal, 2023.

Công ty nghiên cứu thị trường DataReportal
có trụ sở tại Xingapo, mới đây đã công bố báo cáo
22

về danh sách 10 quốc gia có lượng người dùng
mạng xã hội TikTok nhiều nhất trên thế giới.
Việt Nam xếp thứ 6 trong top 10 quốc gia có
lượng người dùng TikTok lớn nhất thế giới, với
khoảng 49,9 triệu người dùng. Theo số liệu
của DataReportal, tính đến tháng 02/2023, có
khoảng 77,93 triệu người dùng internet tại Việt
Nam, như vậy, có tới hơn 64% người dùng
internet tại Việt Nam đang sử dụng TikTok1.
c) YouTube
YouTube là một nền tảng chia sẻ video trực
tuyến của Mỹ có trụ sở chính tại San Bruno,
California. Nền tảng này được tạo ra vào tháng
02/2005, bởi ba nhân viên cũ của PayPal Chad Hurley, Steve Chen và Jawed Karim - đã
được Google mua lại vào tháng 11/2006 với giá
1,65 tỉ đôla Mỹ và hiện hoạt động như một
trong những công ty con của Google. So với
TikTok, nền tảng chia sẻ video của YouTube có
mức độ tương tác với người dùng hạn chế hơn,
nhưng YouTube lại có thế mạnh, đó là việc
___________
1. Dẫn theo “Việt Nam nằm trong top những nơi có người
dùng TikTok nhiều nhất”, https://vtv.vn/cong-nghe/viet-namnam-trong-top-nhung-noi-co-nguoi-dung-tiktok-nhieu-nhat20230331180445579.htm.

23

người dùng tải lên, xem, chia sẻ, thêm vào
danh sách phát, báo cáo và nhận xét về video,
đăng ký người dùng khác và sử dụng công nghệ
WebM, H.264/MPEG-4 AVC và Adobe Flash
Player để hiển thị nhiều video đa phương tiện
do người dùng và doanh nghiệp tạo ra. Video
trên YouTube với chất lượng xử lý hình ảnh
cao, có thể upload thời lượng dài. Hiện nay,
YouTube là một trong số những ứng dụng cơ
bản, phổ biến, được người dùng sử dụng để
xem, tương tự như cách người dùng vẫn xem
tivi trên truyền hình trước đây bởi tính đa
dạng, dễ sử dụng cũng như tính năng miễn phí
khi xem các video.

Tuy vậy, với tính năng kiếm tiền từ kênh
YouTube nên có những cá nhân, tổ chức đã lợi
dụng kênh để chia sẻ, phát tán những thông tin
24

không chính xác nhằm “câu view”, “câu like”,
tăng “subscribe”... Bên cạnh đó, YouTube cũng
cho phép các công ty, cá nhân quảng cáo trên
nền tảng làm gián đoạn nội dung video đang
theo dõi nên có thể dẫn đến bất tiện, khó chịu
đối với người dùng...
Cùng với sự gia tăng số người dùng
YouTube trên thế giới, những năm gần đây, số
người dùng YouTube ở Việt Nam cũng tăng lên
một cách nhanh chóng. Thống kê đến tháng
4/2021, ở Việt Nam có khoảng hơn 45 triệu
người xem, nghe YouTube. Tốc độ người dùng
đăng tải video trên YouTube tăng tới hơn 300%,
lượng người xem tăng hơn 85%. Cuối năm 2020,
bảng xếp hạng tổng kết YouTube tại Việt Nam
do Google công bố cho thấy: 10 trang YouTube
thu hút sự chú ý của công chúng chủ yếu là tạo
các nội dung giải trí, livestream (phát trực
tiếp), hài hoặc parody (bắt chước, chế)..., trong
đó trang có số subscriber (đăng ký theo dõi) ít
nhất là từ 1 - 2 triệu người, trang có số
subscriber cao nhất là hơn 10 triệu người, hằng
năm những YouTuber này có thu nhập từ vài tỉ
đồng đến vài chục tỉ đồng. Theo Bộ Thông tin
và Truyền thông, đến cuối năm 2020 có khoảng
120.000 người Việt Nam đã đăng ký tạo video
trên nền tảng YouTube, trong số đó có 15.000
25

trang có thu tiền từ quảng cáo, 350 trang có hàng
triệu người theo dõi1.
d) Zalo
Thời gian qua, Zalo đang trở thành một ứng
dụng rất quen thuộc, phục vụ đắc lực trong việc
trao đổi thông tin, làm việc. Về cơ bản, khởi
phát Zalo là ứng dụng nhắn tin nhanh đa nền
tảng được phát triển bởi Công ty VNG ở Việt
Nam. Zalo được VNG ra mắt lần đầu tiên vào
tháng 8/2012 (bản thử nghiệm) và 4 tháng sau
ra bản chính thức. Đến giữa tháng 01/2014,
VNG công bố đạt 7 triệu người dùng, đứng thứ
hai tại thị trường trong nước, sau Viber - tốc độ
phát triển được xem là khá ấn tượng đối với
một sản phẩm công nghệ Việt. Zalo được truy
cập thông qua điện thoại thông minh, máy tính
bảng và máy tính để bàn, ứng dụng này tích
hợp tính năng nhắn tin, gọi video miễn phí chỉ
cần kết nối internet, 3G, 4G, 5G. Do đặt máy
chủ tại Việt Nam nên tốc độ nhắn tin của Zalo
cũng vượt trội, cũng như tiết kiệm pin hơn so
với các phần mềm do nước ngoài sáng lập.
___________
1. Dẫn theo “YouTube ở Việt Nam và một số vấn đề đang
đặt ra”, https://nhandan.vn/youtube-o-viet-nam-va-mot-sovan-de-dang-dat-ra-post641806.html.

26

Theo báo cáo The Connected Consumer Q4
2022 do MMA Việt Nam và Decision Lab công
bố, Zalo tiếp tục là ứng dụng nhắn tin được sử
dụng nhiều nhất ở Việt Nam năm 2022.
Các ứng dụng tin nhắn được sử dụng
phổ biến ở Việt Nam (quý IV/2022)

Nguồn: MMA Việt Nam và Decision Lab, 2022

Theo số liệu báo cáo, tại danh mục những nền
tảng nhắn tin hàng đầu Việt Nam, hết quý
IV/2022, Zalo dẫn đầu với tỷ lệ sử dụng là 87%
người dùng, theo sau là Facebook với 72%,
Messenger là 58% và Instagram chiếm 15%. Báo
cáo đánh giá Zalo phá vỡ rào cản vô hình, tăng
trưởng với hiệu suất 6% mức độ yêu thích so với
quý trước. Đây là mức tăng nhanh hơn cả ứng
dụng YouTube và Facebook trong năm qua.
27

Phần lớn mức tăng trưởng này nằm ở nhóm người
dùng Gen X (42 - 62 tuổi) và Gen Z (16 - 25 tuổi).
Có thể làm một phép so sánh tương đối, kết thúc
năm 2022, dân số của Việt Nam là 99,46 triệu
người, trong khi đó, Zalo công bố có 74 triệu người
dùng thường xuyên, như vậy, ước tính, người
dùng nền tảng nhắn tin “made in Việt Nam” này
chiếm tới hơn 74% dân số nước ta.
Với lợi thế là nền tảng công nghệ do người
Việt sáng tạo dựa trên thói quen sinh hoạt của
người Việt, Zalo cho thấy sự đầu tư nghiêm túc,
bài bản của mình khi liên tiếp nâng cấp những
tính năng an toàn, bảo mật, mà cụ thể là việc ra
mắt tính năng mã hóa đầu cuối E2EE vào
tháng 5/2022. Bên cạnh đó, ứng dụng này còn
cho phép người dùng gửi tệp tin chất lượng cao,
dung lượng lớn lên tới 1GB thông qua phiên bản
Zalo PC và Zalo Web. Ứng dụng cũng bảo đảm
chất lượng liên lạc thông suốt, ổn định dù tập
người dùng ngày càng mở rộng. Có thể nói, đây
là một trong những ưu thế của Zalo giúp ứng
dụng này giữ vững vị thế ngôi đầu của mình
trong nhiều năm1.
___________
1. Dẫn theo “Zalo tiếp tục là ứng dụng nhắn tin phổ biến
nhất Việt Nam”, https://nhandan.vn/zalo-tiep-tuc-la-ungdung-nhan-tin-pho-bien-nhat-viet-nam-post741283.html.

28

Ngoài việc nhắn tin, người dùng Zalo cũng có
thể đăng, chia sẻ tin, dòng trạng thái tại trang
cá nhân. Đây là một tính năng giúp cho Zalo có
tính chất “xã hội” nhiều hơn chứ không chỉ đơn
thuần là một công cụ để nhắn tin.
đ) Instagram
Instagram là một dịch vụ mạng xã hội chia
sẻ hình ảnh và video của Mỹ được tạo ra bởi
Kevin Systrom và Mike Krieger. Ứng dụng
cho phép người dùng tải lên các phương tiện
có thể được chỉnh sửa bằng các bộ lọc và được
sắp xếp theo các thẻ bắt đầu bằng # và gắn
thẻ địa lý. Bài đăng có thể được chia sẻ công
khai hoặc với những người theo dõi đã được
phê duyệt trước. Người dùng có thể duyệt nội
dung của người dùng khác theo thẻ và vị trí,
và xem nội dung thịnh hành. Người dùng có
thể thích ảnh và theo dõi những người dùng
khác để thêm nội dung của họ vào nguồn cấp
dữ liệu cá nhân.
Instagram ban đầu được phân biệt bằng
cách chỉ cho phép đóng khung nội dung theo
tỷ lệ khung hình vuông (1:1) với 640 pixel để
phù hợp với chiều rộng hiển thị của iPhone
vào thời điểm đó. Năm 2015, những hạn chế
này đã được nới lỏng với việc tăng lên 1.080 pixel.
29

Dịch vụ cũng bổ sung các tính năng nhắn tin,
khả năng bao gồm nhiều hình ảnh hoặc video
trong một bài đăng và tính năng “câu chuyện” tương tự như Snapchat đối lập chính - cho
phép người dùng đăng ảnh và video lên nguồn
cấp dữ liệu tuần tự, với mỗi bài đăng có thể
truy cập bằng những người khác trong 24 giờ
mỗi ngày. Từ tháng 01/2019, tính năng “câu
chuyện” được 500 triệu người dùng sử dụng
hằng ngày.

Nếu như Facebook chủ yếu là chia sẻ cảm
xúc của bạn bằng những status thì Instagram
chỉ cần một bức ảnh mọi người đã biết bạn đang
cảm thấy như thế nào. Đây chính là một yếu tố
khiến Instagram thu hút hơn Facebook. Năm
2021, lượng người dùng Instagram tại Việt Nam
đạt khoảng 7,98 triệu người và dự kiến sẽ tăng
30

lên 10,93 triệu người dùng vào năm 20251. Theo
thống kê, Instagram thu hút khá nhiều người
dùng là nữ, cho thấy ứng dụng này phù hợp và
đáp ứng đúng nhu cầu chia sẻ ảnh mà phụ nữ
hướng đến.
g) Twitter
Twitter là một mạng xã hội trực tuyến miễn
phí cho phép người sử dụng đọc, nhắn và cập
nhật các mẩu tin nhỏ gọi là tweets, một dạng
tiểu blog. Tweet có thể dùng tối đa 280 ký tự,
bao gồm chữ viết, ảnh hoặc video ngắn. Thành
lập từ năm 2006, Twitter đã trở thành một hiện
tượng mạng xã hội phổ biến toàn cầu.

Giới hạn về độ dài của tin nhắn, 280 ký tự, có
tính tương thích với tin SMS (short message
___________
1. Dẫn theo “Thống kê người dùng mạng xã hội tại Việt
Nam”, https://dichvuseohot.com/thong-ke-nguoi-dung-mangxa-hoi-tai-viet-nam/.

31

service), mang đến cho cộng đồng mạng một hình
thức tốc ký đáng chú ý, đã được sử dụng rộng rãi
đối với SMS. Giới hạn về ký tự cũng giúp thúc đẩy
các dịch vụ thu gọn địa chỉ website như tinyurl,
bit.ly và tr.im, hoặc các dịch vụ nội dung tên miền
như là Twitpic và NotePub, nhằm thu thập các
thông tin đa phương tiện và những đoạn dài hơn
280 ký tự.
Twitter là một ứng dụng phổ biến ở các quốc
gia châu Mỹ và châu Âu nhưng lại chưa được
người dùng Việt Nam sử dụng nhiều. Nguyên
nhân có lẽ là bởi Twitter thiếu đi một số tính
năng và Facebook hiện đã phủ sóng quá lớn tại
thị trường Việt.
Ngoài những mạng xã hội trên, thời gian qua,
Việt Nam cũng tích cực cho ra đời các mạng xã
hội như ứng dụng mạng xã hội Lotus, Mocha,
Gapo,... Tuy nhiên, sự phát triển của các ứng
dụng mạng xã hội Việt, ngoại trừ Zalo, còn rất
hạn chế. Điều này phản ánh thực trạng về nền
tảng công nghệ cũng như thị phần người dùng
mạng xã hội ở Việt Nam đã được định hình, các
ứng dụng như Facebook, Zalo, YouTube, TikTok
với nền tảng công nghệ đi trước, mạnh mẽ hơn
trong truyền thông và xây dựng được một lượng
người dùng đông đảo chiếm ưu thế lớn hơn
32

rất nhiều trong mối tương quan để các ứng dụng
Việt phát triển.
III- TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI V
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý KHI SỬ DỤNG
MẠNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
1. Tác động của mạng xã hội
a) Tác động tích cực
Mạng xã hội hiện nay là một trong những
công cụ vô cùng quan trọng giúp kết nối mọi
người một cách nhanh chóng. Với khả năng kết
nối mọi người, mọi lúc, mọi nơi, mạng xã hội
như một thế giới thu nhỏ và có vai trò nhất định
trong đời sống xã hội hiện nay.
- Kết nối bạn bè, thúc đẩy sự phát triển của
văn hóa cộng đồng.
Nếu như trước đây, muốn biết người thân,
bạn bè đang ở đâu, làm gì, tình trạng sức khỏe
như thế nào..., chúng ta chỉ có phương tiện gửi
thư hoặc gọi điện thoại. Tuy nhiên, những
phương thức này đều có hạn chế so với mạng
xã hội. Với tính năng cập nhật tức thời, miễn
phí khi chia sẻ thông tin, thông qua mạng xã
hội, người dùng có thể nhắn tin, gọi video để
gặp mặt bạn bè, người thân, bỏ qua những
33

trở ngại về khoảng cách địa lý. Đặc biệt, người
dùng cũng có thể làm quen với những người
bạn mới có chung sở thích, lý tưởng, đam mê
thông qua các hội nhóm, các trang chung hoặc
bắt gặp khi cùng chia sẻ về một vấn đề nào đó.
Đó là lý do vì sao nói mạng xã hội là cầu nối
gắn kết, củng cố các mối quan hệ hiện hữu và
tạo cơ hội xác lập các mối quan hệ mới. Nhờ
việc có thể chia sẻ niềm vui, tình cảm, lĩnh vực
q...